2 “Eno pilkimili, wale talo we omba pumbe kinie Pulu Yemone olionga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu Mele Pilimolo Walemo^b wendo ombá. Aku walemo wendo ombá kinie Manie Omba Mana-Ye A Lierimu Yemo “Kolopili unjo-perana ola uku toko panjengi!” ningu liku anjo singe.”^c nirimu.

3 Yesusini aku-sipe nirimu walemonga Pulu Yemo popo tondoringi ye-awilime kinie, Juda-yemboma nokoringi tapu-yema kinie,^d eno Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopa ‘Kayapasi’ nili ye akumunge ulkena puku liku máku tokolie niringimuni,

4 Yesusi kiyengo ningu ka siku tongendo langi ningu moloringi.

5 Ningu molkolie ningendo: “˻Nondopo tamili,˼ nalo Pulu Yemone olionga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu Mele Pilimolo Walemanga ˻‘ulume tepo molamili!’ ningu˼ yembo awisili ya Jerusalleme ongo máku toko molongemonga yu isili-ou topo kondomolo kinie enone olio-kinie mumindili kolko opa tenge kene isili-ou naa topo, keleamili!” niringi.

6 Kolea-kanga Betani ye te ou kuru-laká nombalie kelierimu ye te,^f imbi leko “Ye Kuru-Laká Noli Saimono” niringi kanumunge ulkena Yesusi molopili

7 ambo te kopongo-wele ma-mingi paa peanga te yu molorumune meli orumu. Kanu wele paa mune tolimunge kou-mone paa awili-tepa purumu. Akumu memba ombalie Yesusi langi noli polo molorumune meli omba ˻‘Yu tepo kondambo!’ nimbe˼ pengena ondo-lenderimu.^g

8 Yuni aku terimu kinie kanokolie Yesusi lombili andolime konopu keri panjikulie ningendo: “Aku kopongo-welemo nambemune we teko kenjikinuye?

9 Aku welemo kou-mone limelanje kou awisili lipulie yembo-koropama moke tepo silimela.” niringi.^h

10 ˻Enone ambomondo˼ aku-siku ˻niringi˼ pilipelie Yesusini enondo nimbendo: “I ambomo-kinie nambemune ungu awisili nikimiliye? Yuni na-kinie ulu peanga te temu.

11 Yembo-koropama eno-kinie alieli molonge nalo na eno-kinie alieli naa molombo.

12 Na kolombo kinie óno tengemonga yuni i wele mune tolimu nanga kangine ondo-lendemu.ⁱ

13 Nane enondo paa sike nimbu sikirumu: “Ma-koleamanga pali i˻nanga˼ temane peangamo andoko toko singe kinie i ambomone kinié temu temanemo kepe ‘Yembomane pilkulie ‘Yuni tepa kondorumu.’ ningu piliengi!’ ningulie aku temanemo toko singela.” nikiru.” nirimu.

14 Kanu walemonga Yesusi yu lombili andoli ye rurepo^k akumenga ye te, yunge imbimu Judasi-Isikeriote, Pulu Yemo popo tondoringi ye-awilime moloringine pupe,

15 eno walsipe pilipelie nimbendo: “Nane eno Yesusi ambolko ka singe aulke te lipu ora sindu liemo enone na ˻kou˼ nambeko singeye?” nirimu. ˻Aku nirimu kinie pilkulie˼ enone kou-sillipa mongo wane-paono-tene (30)^l kambu toko yu siringi.

16 Kanu-kinie yu kelepa yando ombalie Yesusi lipe eno simbe aulke te koropa molorumu.

17 Pillawa Akoli Méle Isimu Naa Munduku Pillawa We Kalko Noringiⁿ Kóromonga pulu-pulu walemo wendo orumu kinie ˻Juda-yembomane Pulu Yemone ou enonga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu mele pilingendo kongi-sipisipi walo te toko nonge mele pilkulie niringimuni,˼ Yesusi lombili andoli yema yu molorumune ongo walsiku pilkulie ningendo: “Pulu Yemone olionga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu mele pilimolondo kongi-sipisipi walo te kinié nonimu kolea tena pupu tepo mimi te-pamili konopu lekenoye?” niringi.

18 ˻Aku-siku ningu walseringi kinie˼ Yesusini ˻ye te molomba mele eno lipe ora sipelie˼ nimbendo: “Ne kolea-awili ˻Jerusalleme˼ suku pukulie, ne ye akumu molombana^o puku yundu i-siku niengi: “Ungu-Mane Silimuni i-sipe nimu: “Na-kinie ulu te wendo ombá walemo nondopa wendo ombá tekemo.^p Nunge ulkena sukundu na kinie na lombili andolime kinie olio Pulu Yemone olionga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu mele pilimolo kongi-sipisipi walomo nomolo.” nimu.” niengi!” nirimu.

19 Kanu-kinie lombili andolime puku Yesusini nirimu mele te-pukulie niringimuni, Pulu Yemone enonga anda-kolepalime Naa Topa We Omba Purumu mele pilinge kongi-sipisipi walo nongemo teko mimi teko noseringi.

20 Kanu-kinie, ipupene ena pupe kala torumu kinie Yesusi kinie lombili andoli ye rurepo kinie ˻ongo˼ langi noli polona moloringi.

21 Langi nongo moloringi kinie Yesusini nimbendo: “Nane enondo paa sike nimbu sikirumu: “Enonga ye tene na lipe nanga opa puluema simbe.” nikiru.” nirimu.

22 ˻Aku nirimu kinie pilkulie˼ enonga konopune umbune awili-tepa terimu pilkulie yu-mele-mele walsikulie ningendo: “Awilimu, nando nikinuye?” niringi.

23 Yesusini topondopa nimbendo: “˻Eno nanga ye-rureponga˼ ye te na-kinie langime polo awi-suku-singine ola lemo te walsikele lipu nombolo yemone na lipe, opa-puluema anjo simbe.

24 Kinié Manie Omba Mana-Ye A Lierimu Yemo-kinie tenge mele koronga-ou ningu panjeringi temanemo ˻Pulu Yemonga˼ bokune molemo mele^q sike opa-puluemane tenge, nalo yu lipe opa-puluema simbe yemo mindili nomba paa molopa kenjimbe. Yu molopa kenjimbemonga ye akumu anumuni naa melkanje papu. Yu mindili naa nolka.” nirimu.

25 Yesusini aku-sipe nirimu pilipelie Judasi, yu lipe anjo simbe terimu yemo, yuni yundu nimbendo: “Rapai,^r nikinu yemo na mólonje?” nimbe walserimu kinie

26 Eno langi nongo molangi Yesusini berete te lipe Pulu Yemo-kinie “Ange.” nimbe ambolopa pike lepa yu lombili andolime sipelie nimbendo: “Imu nanga kalumu eno liku nangi!” nirimu.^t

27 Pe no-waene kapo te lipelie Pulu Yemo-kinie “Ange.” nimbe eno sipelie nimbendo: “˻I no-waenemo˼ eno pali liku nangi!

28 I ˻no-waene˼ sikirumu nanga mememo. Pulu Yemone ˻yu kinie yunge yemboma kinie molonge mele˼ ungu te nimbe panjipe mi lierimu kanu ungumu^u ‘Kamu wendo omba pepili!’ nimbu ‘Yembo awisilinge ulu-pulu-kerime kamu manie pupili! Pulu Yemone altopa naa kanopa siye kolopili!’ nimbu nanga mememo ondo lendepolie ˻kolombo˼ aku mememo imu.^v Akumu eno pali liku nangi!

29 Nane enondo i-sipu nimbu sikirumu: “Isili-ou na no-waene altopo paa naa nombó. Pe mindi, Pulu Yemo ye-nomi-kingimu molopa nokolemo koleana^w eno-kinie no-waene kondemo kelepo nombó.” nikiru.” nirimu.

30 ˻Langi nongo pora sikulie˼ eno Pulu Yemonga konana te ningulie, pena puku Ma-Pangi Unjo-Ollipi Poniena ola puringi.^x

31 Kanu-kinie Yesusini yu lombili andolimendo nimbendo: “Paa kinié ipulueli ˻opa-puluemane˼ na-kinie tenge ulumu kanokolie enone pali na munduku siye kolonge. ˻Aku-siku tenge mele˼ Pulu Yemone ou nirimu yunge bokune molemo kanumu. Pulu Yemone ˻ungu-iko te topalie˼ nimbendo:

33 ˻Yesusini aku-sipe nirimu kinie pilipelie˼ Pitane nimbendo: “Nu-kinie ulu te wendo ombámonga kanokolie enone pali ‘Nu sike.’ ningu tondolo-munduku pilimele mele manie pumbe kinie nu aku-siku munduku siye kolongi liemo nane nu aku-sipu paa mundupu siye naa kolombo, paa mólo!” nirimu.

34 Yesusini topondopa nimbendo: “Nane nu paa sike nimbu sikirumu: Paa kinié ipulueli, kera-gulta ou ko naa topili nuni ˻pipili kolkolie˼ wale yepoko nando kolo toko “Yu naweye? Na naa kanolio.” nini.” nikiru.” nirimu.

35 Nalo Pitane yundu nimbendo: “Na nu-kinie tapú-tolembolomonga olto pea “Topo kondomolo.” níngi liemo kepe nu “Naa kanolio.” paa naa nimbo.” nirimu. Lombili-andoli ye-wemane pali “ ‘‘Nu naa kanolemolo.” paa naa nimolo.” niringila.

36 Kanu-kinie Yesusi kinie yu lombili andoli yema kinie kolea ‘Gesemani’ níline puringi. ˻Akune puringi˼ kinie yuni enondo nimbendo: “Na anjo pupu Pulu Yemo-kinie ungu ni-pukuru kene eno ya molaa!” nirimu.

37 Aku nimbelie Pita kinie Seperi malo ˻Jemisi kinie Jonoselo˼ pea lipe memba pupelie ˻‘Na teko kenjinge ulumu paa nondopa wendo ombá tekemo.’ nimbe pilipelie˼ yu-yuyu kondo kolopa konopu keri panjipe kamelena mindili tepili molorumu.

38 Yuni enondo nimbendo: “Nanga konopune umbune paa awili te tepamo kene na kolombo none tekemo. Eno uru naa peko na-kinie pea tapú-topo nokopo kondopo molamili, eno ya we mimi-siku kanoko molaa!” nirimu.

39 ˻Aku nimbelie˼ yu-yuyu laye-kolte anjo pupe koporongo langopa tamalu pepalie Pulu Yemo-kinie ungu nimbe mawa tepalie nimbendo: “Nanga Tata, na nondopo ˻mindili noli˼ no-mingine no nombómo^c ‘Naa nambo!’ nini aulke te lemo liemo paa papu nalo ‘Nane tepolie nanu konopu simbo.’ konopu lekero mele naa teambo! Nuni kanoko peanga kanoni ulumu mindi teambo!” nirimu.

40 Aku nimbelie kelepa yunge lombili andoli ye yepoko moloringine yando omba eno uru peringi kanopalie Pitando nimbendo: “Eno uru naa peko na-kinie ena laye-kolte manda we kanoko kondoko naa molemelaye?

41 ‘˻Kurumenga nomi Setenene˼ olio kondi tomba kinie tepo kenjimolo kene.’ ningulie ˻uru naa peko˼ Pulu Yemo-kinie ungu ningu kanoko kondoko molayo! Sike ‘tepo kondamili!’ nimbu konopumene pilimolo nalo temolondo kangimu siye tepa tondolo naa pulimo.” nirimu.

42 Aku-sipe nimbelie yu altopa anjo pupe ou Pulu Yemo-kinie ungu nimbe mawa terimu mele altopa nimbendo: “Nanga Tata, na ‘˻Mindili noli˼ no-mingine nomo nani!’ nirinu nomo naa nombó kinie we pemba liemo nuni ‘Wendo opili!’ konopu leno mele na-kinie wendo opili!” nirimu.

43 Altopa yando orumu kinie eno uru orumu kulu altoko uru peringi kanopalie

44 yu altopa wale yepoko-sipe anjo pupe Pulu Yemo-kinie ungu ou nimbe mawa terimu mele altopala nirimu.

45 Kelepa yando ombalie lombili andolimendo nimbendo: “Nambemune we uru peko múlu pilku molemeleye?^d Kaname! Manie Omba Mana-Ye A Lierimu Yemo ˻toko kondonge˼ ulu-pulu-keri telemele yema liku singe enamo^e wendo ombá tekemo.

46 Ola angilku pamili wame! Na lipe opa-puluema simbe yemo okomo kanaa!” nirimu.

47 Yesusini ˻kolea Gesemani yu lombili andolimendo˼ aku nimbe molopili yu lombili andoli rurepo akumenga ye Judasi orumu. Pulu Yemo popo tondoringi ye-awilime kinie,^g Juda-yembomanga tápu-yema kinie, kanu yemane liku mundoringi ye awisili, yembo toli lou-pulsema kinie kopema kinie mengo, Judasi-kinie oringi.

48 Ou Yesusi molorumune naa wangi Yesusi Juda-ye-awilime lipe simbe nimbe panjerimu ye ˻Judasini˼ eno Yesusi yu ipulueli manda kanonge mele nimbe sipelie nimbendo: “Nane ye te kanopolie kangulumbo akumu Yesusi. Yu ambolko liku ka siee!” nirimu.

49 ˻Aku yema˼ oringi kinie ˻Judasi˼ yu Yesusi molorumune sumbi-sipe ombalie “Rapai,^h nu akune angilienu lemo.” nimbe omba yu kangulorumu.

50 Aku terimu kinie Yesusini yundu nimbendo: “Ano, nuni teni okono mele sumbi-siku tei!” nirimu.

51 Aku teringi kinie kanopalie Yesusi pea tapú-toko angilieringi ye teneⁱ yunge lou pokete-napimu kulu topa wendo lipe Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopamonga kendemande-ye te topa yunge komu te topa laká lenderimu, aku komumu wendo orumu.

52 ˻Yuni aku terimu kinie kanopalie˼ Yesusini yundu nimbendo: “Nunge lou pokete-napimu altoko lakilí! Lou-napi liku yembo tonge yemboma lou-napini toko kondongela, aku-kene ˻‘Mólo!’ nimbu lou-napimene ulu te naa teamili˼!

53 Nane nanga Tata walsipulie “Liku tapondou!” nilkenje yuni angello-ami talape rurepo,^j molo olandopa malapunge telu molo talo, tamburumbu na “Liku tapondangi paa!” nimbe lipe mundulke akumu nu naa pilkinuye?

54 Nalo ˻angellomane ongo opa-puluemane na ‘naa tangi!’ ningu liku tapondolemelanje˼ Pulu Yemonga bokune na-kinie wendo ombá nimbe molemo mele nambepa wendo olkaye?” nirimu.

55 ˻Aku nimbelie˼ Yesusini ˻yu ka singe oringi˼ ye awisili ongo moloringimendo nimbendo: “Na ‘yembo topo wa noli yere molio.’ konopu lekolie na ka singendo yembo toli lou-pulsema kinie kopema kinie mengo okomeleye? Ulke-tembele ˻kerepulune we-yemboma máku toko molemele˼ koleana alieli eno pea molemolo kinie ungu-mane sipu molio kinie na liku ka naa silimele kanumu.

56 Nalo i-sipe wendo okomo ulumenga pali Pulu Yemone ungu-umbu tondorumume pilku yemboma ningu siringi ye marene ulu mare ˻na-kinie˼ pe wendo ombá mele ou ningu bokune toringi molemo mele kamu wendo okomo.” nirimu.

57 Kanu-kinie Yesusi ka sikulie Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopa Kayapasi molorumune mengo puringi. Pulu Yemonga ungu-manemanga pulume pilku mane siringi yema kinie,^m Juda-yembomanga tápu-yema kinie, enone ˻‘Yesusi kote tendepo piliemili’ ningu˼ akune ou ongo máku toko moloringi.

58 Nalo ˻Yesusi mengo puringi kinie˼ Pita lombili akilipe taka-lipe pupe, Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopamonga ulkena, ulke angilipe pala-mele makapu terimu, awi-suku-singine yembo máku toringi kolea we lierimune paa sukundu pupe, ‘Yesusi nambe-engenje piliembo!’ nimbe ˻Yesusi nokoko moloringi˼ ele-yema kinie molorumu.

59 Pulu Yemo popo tondoringi ye-awilime kinie, Juda-yembomanga kanjollo-yemaⁿ pali kinie, akumene Yesusi yu toko kondongendo ulu te tepa kenjerimu ulu te ‘Yembo tene ‘yu i-sipe i-sipe tepa kenjerimu.’ nimbe kolo topa nipili!’ ningu yembo te koroko moloringi kinie

60 yembo awisili ongo ungu mare kolo toko niringi nalo enone yu manda toko kondonge ungu te naa niringi.

61 ˻kolo toko˼ ningelendo: “I yemo i-sipe nirimu ˻pilierimbulu˼: “I Pulu Yemo ˻popo toko kaloli˼ ulke-tembelemo nane topo tekisipulie wale yepoko omba pupili ulke-tembele ˻konde˼ te manda kolo-wangopo takombo.” nirimu.^o ˻Yuni aku nirimumunge ‘Yu Pulu Yemo-mele molio.’ konopu lepalie aku nirimumu nimbe kenjerimunje˼.” niringili.

62 Aku niringili pilipelie Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopamo ola angilipe Yesusi walsipelie nimbendo: “Ungu te topondoko naa nikinuye? Nu ˻ningu kenjerinu mele˼ nikimbilimu nambolka ulumu ningu kenjerinumundu nikimbiliye?” nirimu.

63 Nalo Yesusi ungu te topondopa naa nimbe we angilierimu.

64 Yesusini nimbendo: “Akumu na.” ˻nirimu˼. “Ungu te pea enondo pali nikirula. Pe walse Manie Omba Mana-Ye A Lierimu Yemo, Ye Tondolo Olandopa Púlimu-˻kinie mélema nokombando˼ yunge ki-umbukundu molopa, kupemanga ola molopa manie ombá eno kanonge.” nirimu.

65 Aku-sipe nirimumunge ˻‘Yu Pulu Yemo-mele molio.’ nimbe nirimu kulu˼ pilipelie Pulu Yemo popo tondoringi ye-awili-olandopamone ˻paa pilipe keri pilipe˼ yunge wale-pakolimu yuyu ambolopa sungu sipelie nimbendo: “Kinié yu-yuyu paa sike Pulu Yemo ungu-taka tondopa marake tekemo kene pilipulie mongo lsimu mele nimbe simbe yembo te pea nambemune koromoloye? Yu-yuyu paa sike Pulu Yemo ungu-taka tondopa marake tekemo pilkimulu.

66 Nambolka konopu lekemeleye? ˻Yu-kinie nambe-eamiliye?˼” nirimu kinie

67 Kanu-kinie enone yunge kumbikerena olkambe toko munduku, ki lumuni toringi. Marene yu larauwe tokolie ningendo:

68 “Nu ‘Pulu Yemone olio nokopa kondomba ye te “Lipu mundumbo.” ou nimbe mako torumu ye-nomi Kirasimu molio.’ nilino kene nawene nu tokomonje ningu si!” niringi.^r

69 Kanu-kinie Pita yu pena-mele, yemboma liku máku toringi koleana molorumu kinie^s kongono tendeli kendemande-ambo te Pita molorumune omba yundu nimbendo: “Nu kepe Gallilli disiriki ye Yesusi-kinie pea tapu-toko moloringi kanumenga ye te lemo.” nirimu.

70 Nalo akune moloringi yemboma pali kanoko molangi Pitane kolo topalie “Mólo!” nimbe “Nu nikinu mele na naa pilkiru.” nirimu.

71 Aku nimbelie Pita yu ulke-kerepulune pupe molopili kongono tendeli kendemande-ambo tene yu kanopalie akune moloringi yembomando nimbendo: “I yemo yu Nasarete-Ye Yesusi-kinie pea tapu-toko molongi ye te lemo.” nirimu.

72 Pitane altopa “Mólo! Nuni nikinu yemo na naa kanolio.” nimbelie Pulu Yemonga imbi lepa mi lierimu.

73 Laye-kolte pe-mele, Pita angilierimune nondoko angilieringi yemane ˻yu ungu laye-lupe mele nirimu mele pilkulie˼ yu angilierimune ongolie yundu ningendo: “Kolea Gallilli disiriki yembomane ungu nilimele mele nu aku-siku ungu nikinu pilkimulu. ˻Yesusi kinie yu lombili andoli yema kinie kolea Gallilli disiriki yemala,˼ nu kepe Gallilli ye te, aku-kene ‘Nu paa sike yu lombili andoli ye te lemo.’ konopu lekemolo.” niringi.

74 Aku niringi kinie Pitane Pulu Yemonga imbi lepa tondolo-mundupe mi lepalie nimbendo: “Paa sike nikiru. Eno nikimili yemo paa naa kanolio. Kolo tokoro liemo Pulu Yemone na topa kondopili!” nirimu.

75 Aku terimu kinie pilipelie Yesusini yundu “Kera-gulta ou ko naa topili nuni wale yepoko kolo tokolie “Yu naa kanolio.” nini.” nirimu ungu kanumu Pita kelepa pilierimu.^t Pilipelie ˻‘Ama, paa tepo kenjendu lepamo. ‘Paa naa tembo.’ konopu lierindu mele sike tendu.’ nimbe pilipelie˼ pena pupe kola paa awili-tepa terimu.