﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:10,400
Naa benaꞌ delendeman ni nga Festo pesekain ami pangay ditug Italia,

2
00:00:10,400 --> 00:00:11,440
si Pablo,

3
00:00:11,440 --> 00:00:13,340
ilan nu ngag duma pinikutan,

4
00:00:13,340 --> 00:00:16,120
pigwakil nilan di kaunutan nu sundalu.

5
00:00:16,120 --> 00:00:17,840
Ki kaunutan kini,

6
00:00:17,840 --> 00:00:19,200
ngalanen si Julio,

7
00:00:19,200 --> 00:00:22,120
piningalan dun su pikumpungan sundalunen,

8
00:00:22,120 --> 00:00:25,680
“Su Pikumpungan nu Tampusan Gadiꞌ si Cesar.”

9
00:00:25,680 --> 00:00:27,040
Saꞌ maꞌnia,

10
00:00:27,040 --> 00:00:33,700
suminakay ami dig bangkaꞌ genat tug Adramito sungu meksekat pangay tu ngag lunsud dig benwa Asia.

11
00:00:33,700 --> 00:00:34,640
Mendadi,

12
00:00:34,640 --> 00:00:36,260
sumikat ami dayun,

13
00:00:36,260 --> 00:00:38,300
duma nami si Aristarco,

14
00:00:38,300 --> 00:00:39,720
getaw Macedonia,

15
00:00:39,720 --> 00:00:42,040
lunsuden su Tesalonica.

16
00:00:42,040 --> 00:00:43,660
Naa benaꞌ migendaw,

17
00:00:43,660 --> 00:00:45,880
minapit ami ditu Sidon.

18
00:00:45,880 --> 00:00:48,080
Lilaatan ni Julio kia si Pablo,

19
00:00:48,080 --> 00:00:52,200
bigayen mangay mengumbelayan ditu nga sambaten diag lunsud kia,

20
00:00:52,200 --> 00:00:53,960
adun ebangan nilan iin.

21
00:00:53,960 --> 00:00:58,200
Minundas ami dayun meksakay ditu melimbengan nu puluꞌ Cipre,

22
00:00:58,200 --> 00:01:00,560
puꞌ misensung nami su genus.

23
00:01:00,560 --> 00:01:05,020
Benaꞌ duminipag ami tug dagat dia dapit Cilicia mukaꞌ Panfilia,

24
00:01:05,020 --> 00:01:06,840
midepet ami tu Mira,

25
00:01:06,840 --> 00:01:08,720
sakup Licia.

26
00:01:08,720 --> 00:01:10,320
Selian nami dia,

27
00:01:10,320 --> 00:01:15,520
mibaangan nu kaunutan sundaluig bangkaꞌ genat tug Alejandria pangay tug Italia,

28
00:01:15,520 --> 00:01:16,860
pisakay ami dayun.

29
00:01:16,860 --> 00:01:20,120
Naa duuni santaꞌ gebii miksilegyaꞌ ami mpanaw,

30
00:01:20,120 --> 00:01:21,960
mesumayaꞌ gupiai kaigin nami,

31
00:01:21,960 --> 00:01:24,280
gusul dami mukaꞌ mitandaꞌ tu Nido.

32
00:01:24,280 --> 00:01:28,320
Benaꞌ ndiꞌ ami mekebundas sabaꞌ metiktegi genus misensung nami,

33
00:01:28,320 --> 00:01:32,160
mikangay ami dia melimbengan nu puluꞌ Creta,

34
00:01:32,160 --> 00:01:35,520
mibianan nami dayun su Piksuungan Salmon.

35
00:01:35,520 --> 00:01:38,200
Melegen pa paduni kebundas nami,

36
00:01:38,200 --> 00:01:40,980
subay piangay nami tu gembabaw sug bangkaꞌ,

37
00:01:40,980 --> 00:01:45,760
midepet ami dayun tug luguk dagat piningalan dun su Melengen Luguk,

38
00:01:45,760 --> 00:01:48,120
mesempel tug lunsud Lasea.

39
00:01:48,120 --> 00:01:50,680
Naa kumalenged milangan nami gupia,

40
00:01:50,680 --> 00:01:52,540
mekebinasa saꞌ mundas ami,

41
00:01:52,540 --> 00:01:55,360
puꞌ minayan na su gendaw mekpuasa.

42
00:01:55,360 --> 00:01:56,800
Mendadi si Pablo,

43
00:01:56,800 --> 00:01:59,420
tinituluꞌanen sia su ngag duma nami,

44
00:01:59,420 --> 00:02:00,520
laungen,

45
00:02:00,520 --> 00:02:02,120
“Yamu nga kaunutan,

46
00:02:02,120 --> 00:02:04,760
misimaꞌu puꞌ saꞌ mundas ita,

47
00:02:04,760 --> 00:02:08,400
duuni mesaitan dinita sampay melaun lulan mbeleng,

48
00:02:08,400 --> 00:02:11,520
dakus duun dinitai megbayaꞌbayaꞌ dun.”

49
00:02:11,520 --> 00:02:17,500
Dagid piktalentenan nu kaunutan sundalu su tinaluꞌ nu meguit tug bangkaꞌ mukaꞌ nu gapuꞌen,

50
00:02:17,500 --> 00:02:20,040
batul nu tinaluꞌ ni Pablo.

51
00:02:20,040 --> 00:02:24,720
Naa kagina ndiꞌ mpia bilinan barkuig luguk kia saꞌ timpu metegdaw,

52
00:02:24,720 --> 00:02:28,680
melaun duma nami laung nilan melengas sukat nami,

53
00:02:28,680 --> 00:02:31,660
adun puluꞌ medepet ami pa sia tu Fenicia,

54
00:02:31,660 --> 00:02:35,100
ditu ami dayun megbebenwa saanan nu timpu metegdaw.

55
00:02:35,100 --> 00:02:37,140
Puꞌ ki Fenicia kia,

56
00:02:37,140 --> 00:02:38,680
luguk dia Creta,

57
00:02:38,680 --> 00:02:40,860
mitubang di sindepan.

58
00:02:40,860 --> 00:02:43,980
Su Salindapak diag Laud

59
00:02:43,980 --> 00:02:45,560
Mendadi,

60
00:02:45,560 --> 00:02:49,480
benaꞌ suminambelsambeli genus genat di dapit gilidan nu gendaw,

61
00:02:49,480 --> 00:02:52,840
laung nilan dun mbaluy na sug delendeman nilan.

62
00:02:52,840 --> 00:02:56,480
Binatun nilan dayun su pundu mukaꞌ sumikat ami,

63
00:02:56,480 --> 00:03:00,240
inabay nami su gembabaw di puluꞌ Creta kia.

64
00:03:00,240 --> 00:03:01,620
Dagid ndaꞌ maiben,

65
00:03:01,620 --> 00:03:05,480
misagut ami metikteg gupia genus genat tug binuidan,

66
00:03:05,480 --> 00:03:06,640
piningalan dun,

67
00:03:06,640 --> 00:03:08,640
“Su Genus genat di Silangan.”

68
00:03:08,640 --> 00:03:11,160
Misensung nug bangkaꞌ nami su genus,

69
00:03:11,160 --> 00:03:12,880
ndiꞌ nami dayun mekebundas,

70
00:03:12,880 --> 00:03:16,160
subay piuyun nami dayun di genus kig bangkaꞌ.

71
00:03:16,160 --> 00:03:21,080
Selian nami mian dia melimbengan nu maikaꞌ puluꞌ piningalan dun Cauda,

72
00:03:21,080 --> 00:03:23,700
binatun nilan sug buti pegbiglasen nug bangkaꞌ,

73
00:03:23,700 --> 00:03:26,080
laak melegen gupia betunen.

74
00:03:26,080 --> 00:03:29,840
Igbed nilan dayun tali kig bangkaꞌ adun ndiꞌ mbengkal,

75
00:03:29,840 --> 00:03:31,940
ikup nilan dayun sug layagen,

76
00:03:31,940 --> 00:03:36,160
puꞌ mendek ilan mesenlad ditu gembabaw ditu dapit Libya.

77
00:03:36,160 --> 00:03:38,880
Sinulut nami dayun su genus.

78
00:03:38,880 --> 00:03:42,080
Minamal mekiwangiwang kig bangkaꞌ sabaꞌ nu nga nabek.

79
00:03:42,080 --> 00:03:43,400
Kaliꞌ pegendaw,

80
00:03:43,400 --> 00:03:45,580
kinulangan nilan su ngag lulan,

81
00:03:45,580 --> 00:03:47,320
linabuꞌ nilan tug dagat.

82
00:03:47,320 --> 00:03:48,680
Di ketelu endawen,

83
00:03:48,680 --> 00:03:53,560
kinulangan nilan padun lebuꞌay diag dagat su pengimbaalan nug bangkaꞌ.

84
00:03:53,560 --> 00:03:55,420
Duun dayuni santaꞌ gebii,

85
00:03:55,420 --> 00:03:58,320
ndaꞌ maitaꞌ su gendaw mukaꞌ bitun,

86
00:03:58,320 --> 00:03:59,760
bigyuan ami gupia,

87
00:03:59,760 --> 00:04:01,840
kaas tigaꞌwan,

88
00:04:01,840 --> 00:04:03,660
ndaꞌidun nai pedetengen nami megawen ami.

89
00:04:03,660 --> 00:04:07,180
Mendadi benaꞌ miniben ndaꞌ kaꞌaan su nga getaw,

90
00:04:07,180 --> 00:04:08,520
kini si Pablo,

91
00:04:08,520 --> 00:04:09,600
minadap dinilan,

92
00:04:09,600 --> 00:04:10,960
kaliꞌ pektaluꞌ,

93
00:04:10,960 --> 00:04:12,160
“Yamu ngag dumau,

94
00:04:12,160 --> 00:04:14,040
melengas sia pituud niau,

95
00:04:14,040 --> 00:04:16,560
ndaꞌ ita sia sekat genat ditu Creta,

96
00:04:16,560 --> 00:04:21,400
ndaꞌidun siai mbeleng di nga pimetang ta mukaꞌ ndaꞌidun siai mesaitan.

97
00:04:21,400 --> 00:04:24,200
Laak taluꞌu diniu nandaw,

98
00:04:24,200 --> 00:04:25,720
gempiai ginaa niu!

99
00:04:25,720 --> 00:04:28,120
Puꞌ ndaꞌi sala tawan diniu matay,

100
00:04:28,120 --> 00:04:29,880
mbeleng su laak bangkaꞌ.

101
00:04:29,880 --> 00:04:31,240
Puꞌ kagebii,

102
00:04:31,240 --> 00:04:34,800
duuni migindeg dia gupidu getaw langit sesuguꞌen nu Megbebayaꞌ,

103
00:04:34,800 --> 00:04:37,280
ki Kaunutan ku pektemuyen ku.

104
00:04:37,280 --> 00:04:39,520
Miktaluꞌ dinaan su getaw langit,

105
00:04:39,520 --> 00:04:40,440
laungen,

106
00:04:40,440 --> 00:04:40,880
‘Ndiꞌa mendek,

107
00:04:40,880 --> 00:04:41,800
Pablo!

108
00:04:41,800 --> 00:04:45,060
Puꞌ subay madapa pa tu tampusan gadiꞌ si Cesar.

109
00:04:45,060 --> 00:04:47,360
Puꞌ bigay diniꞌa nu Megbebayaꞌ,

110
00:04:47,360 --> 00:04:50,480
megawen su kelaun tendug mu kia sumakay.’”

111
00:04:50,480 --> 00:04:51,400
Laung pa ni Pablo,

112
00:04:51,400 --> 00:04:53,680
“Naa kagina maꞌantu,

113
00:04:53,680 --> 00:04:55,620
gempia daani ginaa niu!

114
00:04:55,620 --> 00:04:58,200
Puꞌ mituudanu tu Megbebayaꞌ,

115
00:04:58,200 --> 00:05:00,560
menuud gupia ki pisuun dinaan kia.

116
00:05:00,560 --> 00:05:03,880
Laak medeksaꞌ ita di puluꞌ.”

117
00:05:03,880 --> 00:05:06,260
Mendadi benaꞌ su kepaat puluꞌ gebiinen,

118
00:05:06,260 --> 00:05:10,240
sinulut ami salindapak ditug dagat Mediteraneo.

119
00:05:10,240 --> 00:05:12,100
Benaꞌ miginengaꞌi gebii,

120
00:05:12,100 --> 00:05:14,560
pingantap nu nga sesuguꞌen dig bangkaꞌ kia,

121
00:05:14,560 --> 00:05:16,640
mesempel nami di geksid.

122
00:05:16,640 --> 00:05:18,820
Tikad nilan dayuni kedalemen,

123
00:05:18,820 --> 00:05:20,040
duaꞌ puluꞌ depa.

124
00:05:20,040 --> 00:05:21,360
Benaꞌ misiginsigin,

125
00:05:21,360 --> 00:05:23,260
sepuluꞌ buꞌ lima depa na laak.

126
00:05:23,260 --> 00:05:25,920
Mindek ilan dayun mesuntuk ami dig batu,

127
00:05:25,920 --> 00:05:29,080
kaas miglabuꞌ ilan paat buuk pundu dia gulinen.

128
00:05:29,080 --> 00:05:32,560
Pinenabi nilan dayun ki kesebang na nu gendaw.

129
00:05:32,560 --> 00:05:35,660
Mikelaguy dayun sia su nga sesuguꞌen dig bangkaꞌ kia,

130
00:05:35,660 --> 00:05:37,940
pilusad nilan sug buti diag dagat,

131
00:05:37,940 --> 00:05:40,540
tautau lebuꞌen nilani pundu diag dulungen.

132
00:05:40,540 --> 00:05:45,320
Dagid laung ni Pablo ditu kaunutan sundalu mukaꞌ tu nga sundalunen,

133
00:05:45,320 --> 00:05:46,560
“Ndiꞌ amu megawen,

134
00:05:46,560 --> 00:05:48,920
subay bilinen ilan dinig bangkaꞌ.”

135
00:05:48,920 --> 00:05:52,160
Dekag pinutuk nu sundalu su nga tali dig buti,

136
00:05:52,160 --> 00:05:54,280
pilabuꞌ nilan dayun diag dagat.

137
00:05:54,280 --> 00:05:56,440
Naa benaꞌ putiꞌ delagay na,

138
00:05:56,440 --> 00:06:00,240
ginuut ni Pablo sug launan getaw bataꞌ maan ilan,

139
00:06:00,240 --> 00:06:01,120
laungen,

140
00:06:01,120 --> 00:06:04,660
“Sepuluꞌ buꞌ paat gebii nandawi kegaliꞌ niu tug benwa,

141
00:06:04,660 --> 00:06:06,060
ndaꞌ pai kaꞌaan niu.

142
00:06:06,060 --> 00:06:07,920
Kaas penengiin ku diniu,

143
00:06:07,920 --> 00:06:09,300
bataꞌ maan amu,

144
00:06:09,300 --> 00:06:11,020
adun mekesikad amu.

145
00:06:11,020 --> 00:06:14,440
Puꞌ ndaꞌi sebaluig buuk di gulu niu mbeleng.”

146
00:06:14,440 --> 00:06:15,960
Tubusen teluꞌay,

147
00:06:15,960 --> 00:06:17,760
minalap si Pablo pan,

148
00:06:17,760 --> 00:06:21,640
dayun mekpaladpalad tu Megbebayaꞌ di gedapan nug launan nilan.

149
00:06:21,640 --> 00:06:23,240
Pimetanen su pan,

150
00:06:23,240 --> 00:06:24,540
dayun pekaan.

151
00:06:24,540 --> 00:06:27,000
Mendadi sug launan dumanen,

152
00:06:27,000 --> 00:06:28,560
miamuꞌamuꞌ nailan,

153
00:06:28,560 --> 00:06:30,440
mikaꞌaan ilan dayun dema.

154
00:06:30,440 --> 00:06:32,680
Yami nga suminakay dig bangkaꞌ kia,

155
00:06:32,680 --> 00:06:36,020
duaꞌ gatus buꞌ pitu puluꞌ buꞌ enem tawan ami.

156
00:06:36,020 --> 00:06:38,400
Mendadi dekag ilan mibesug,

157
00:06:38,400 --> 00:06:39,680
bileng nilan su kelaun trigo,

158
00:06:39,680 --> 00:06:42,580
adun megaan sug bangkaꞌ.

159
00:06:42,580 --> 00:06:46,820
Su Kegebaꞌ nug Bangkaꞌ Sikayan ni nga Pablo

160
00:06:46,820 --> 00:06:49,180
Mendadi kaliꞌ pegendaw,

161
00:06:49,180 --> 00:06:51,240
su nga sesuguꞌen kia dig bangkaꞌ,

162
00:06:51,240 --> 00:06:53,420
ndaꞌ nilan mailala sug benwa,

163
00:06:53,420 --> 00:06:56,320
laak minitaꞌ nilanig luguk duuni pentadanen,

164
00:06:56,320 --> 00:06:58,020
delendeman nilan dayun,

165
00:06:58,020 --> 00:06:59,880
saꞌ sia megaga nilan,

166
00:06:59,880 --> 00:07:01,140
dungguꞌ ami dia.

167
00:07:01,140 --> 00:07:04,360
Bileng nilan dayun diag dagat su nga pundu,

168
00:07:04,360 --> 00:07:08,080
dunut inubad nilan su tali iniket tug bensalan.

169
00:07:08,080 --> 00:07:12,480
Binatun nilan dayun sug layag diag dulung adun sembelen nu genus,

170
00:07:12,480 --> 00:07:15,200
miꞌigin ami tuꞌu pangay dia geksid.

171
00:07:15,200 --> 00:07:17,640
Laak misenlad ami di gembabaw.

172
00:07:17,640 --> 00:07:19,920
Milebeng sug dulungen,

173
00:07:19,920 --> 00:07:21,040
ndiꞌ dayun mekaigin.

174
00:07:21,040 --> 00:07:23,240
Misabaꞌ dayun nu nabek su gulinen.

175
00:07:23,240 --> 00:07:25,720
Kaliꞌ pegleketau su nga sundalu,

176
00:07:25,720 --> 00:07:28,800
gelaꞌen nilan sia petayay ki nga pinikutan kia,

177
00:07:28,800 --> 00:07:32,080
adun mbuus ndiꞌ ilan lumanguy mekelaguy.

178
00:07:32,080 --> 00:07:34,820
Laak dagid su kaunutan sundalu kia,

179
00:07:34,820 --> 00:07:36,920
mauyaꞌanen ndiꞌ matay si Pablo,

180
00:07:36,920 --> 00:07:39,360
kaas misagapaꞌ ilan niin.

181
00:07:39,360 --> 00:07:41,240
Sinuguꞌen su metau lumanguy,

182
00:07:41,240 --> 00:07:43,200
sumampak ilan diag dagat,

183
00:07:43,200 --> 00:07:45,360
dayun lumanguy ilan tu geksid.

184
00:07:45,360 --> 00:07:47,260
Su ndiꞌ metau lumanguy,

185
00:07:47,260 --> 00:07:50,560
sinuguꞌen megabanan tu tabla mukaꞌ tu peta nug bangkaꞌ.

186
00:07:50,560 --> 00:07:52,000
Maꞌantu,

187
00:07:52,000 --> 00:07:53,760
migelaꞌ ami mesiket tu geksid,

188
00:07:53,760 --> 00:07:56,960
ndaꞌi mikendun dun.

189
00:07:56,960 --> 00:07:59,860
Mendadi dekag ami misiket,

190
00:07:59,860 --> 00:08:02,640
misuunan nami dayun su ngalan nug benwa kia,

191
00:08:02,640 --> 00:08:03,520
Malta.

192
00:08:03,520 --> 00:08:05,240
Su nga getaw dangen dia,

193
00:08:05,240 --> 00:08:07,000
mekesuun ilan gupia dinami.

194
00:08:07,000 --> 00:08:08,840
Mipenembaꞌ ami nilan,

195
00:08:08,840 --> 00:08:10,400
mikpeleket ilan gapuy,

196
00:08:10,400 --> 00:08:11,880
puꞌ minugdakig dupiꞌ,

197
00:08:11,880 --> 00:08:13,420
metegdaw gupia.

198
00:08:13,420 --> 00:08:15,480
Mendadi kini si Pablo,

199
00:08:15,480 --> 00:08:16,620
mingayu sebegbed,

200
00:08:16,620 --> 00:08:18,540
inuklaken tu gapuy.

201
00:08:18,540 --> 00:08:21,440
Duun dayuni mamak gumiwaꞌ sabaꞌ mainit,

202
00:08:21,440 --> 00:08:23,760
mingulibed di kemet ni Pablo.

203
00:08:23,760 --> 00:08:26,020
Benaꞌ minitaꞌ nu nga getaw dangen dia,

204
00:08:26,020 --> 00:08:27,560
diadia miktaluꞌ,

205
00:08:27,560 --> 00:08:28,120
“Aa,

206
00:08:28,120 --> 00:08:29,180
ki getaw kini,

207
00:08:29,180 --> 00:08:30,560
minget memunuꞌan.

208
00:08:30,560 --> 00:08:32,640
Ndaꞌ ma melaatay diag dagat,

209
00:08:32,640 --> 00:08:34,160
laak mbinasa dun ini,

210
00:08:34,160 --> 00:08:35,640
metibabaꞌen.”

211
00:08:35,640 --> 00:08:37,460
Dagid si Pablo,

212
00:08:37,460 --> 00:08:38,800
inikpigen su mamak,

213
00:08:38,800 --> 00:08:40,400
misegbu dayun tu gapuy,

214
00:08:40,400 --> 00:08:42,640
ndaꞌ da pekendun dun si Pablo.

215
00:08:42,640 --> 00:08:45,140
Pekpelaban dayun nu ngag dumanen,

216
00:08:45,140 --> 00:08:47,480
mengebag atawaka metigbak.

217
00:08:47,480 --> 00:08:51,640
Laak saꞌ miniben na nilan pekpelabay mukaꞌ ndaꞌ gusay pekendun dun,

218
00:08:51,640 --> 00:08:53,480
mipalinig delendeman nilan,

219
00:08:53,480 --> 00:08:54,920
laung nilan dayun,

220
00:08:54,920 --> 00:08:56,220
“Masiꞌ getaw kini,

221
00:08:56,220 --> 00:08:57,220
diwata!”

222
00:08:57,220 --> 00:08:59,600
Naa su kaunutan di puluꞌ kia,

223
00:08:59,600 --> 00:09:01,320
ngalanen si Publio,

224
00:09:01,320 --> 00:09:04,480
duunig lupaꞌen mesempel di kisiketan nami kia.

225
00:09:04,480 --> 00:09:05,980
Pinembaꞌen ami,

226
00:09:05,980 --> 00:09:09,000
pipiananen ami telu gebii diag balayen.

227
00:09:09,000 --> 00:09:11,260
Mendadi su gamaꞌ ni Publio,

228
00:09:11,260 --> 00:09:12,240
pegladu,

229
00:09:12,240 --> 00:09:15,080
ndiꞌ mekegbuat sabaꞌ mipanas mukaꞌ migudu.

230
00:09:15,080 --> 00:09:17,980
Sumiled si Pablo tu sugud nu migladu,

231
00:09:17,980 --> 00:09:20,640
minenabi dayun megdepen diniin,

232
00:09:20,640 --> 00:09:21,780
piuliꞌanen.

233
00:09:21,780 --> 00:09:23,820
Dekag mipenggulaula,

234
00:09:23,820 --> 00:09:26,300
su kelaun migladu dia puluꞌ kia,

235
00:09:26,300 --> 00:09:28,260
suminungkak ilan dini Pablo,

236
00:09:28,260 --> 00:09:30,200
migelaꞌ ilan dayun mauliꞌay.

237
00:09:30,200 --> 00:09:32,700
Melaun dayuni pimegay nilan dinami,

238
00:09:32,700 --> 00:09:35,400
mukaꞌ ki kesakay nami pelum genat dia,

239
00:09:35,400 --> 00:09:40,840
bitang nilan diag bangkaꞌ nami sug launan sukat nami di kepanaw nami.

